Op de derde zaterdag van augustus keerde Anloo traditiegetrouw terug naar de zeventiende eeuw tijdens de Etstoel. Eeuwenlang vond in de middeleeuwse kerk van Anloo op 19 augustus – de feestdag van Sint Magnus – een rechtszitting plaats van het Drentse gerechtshof, de Etstoel. De Etstoel was tot 1791 het hoogste rechtscollege in de provincie Drenthe. Sinds 1987 werd deze historische rechtszitting nagespeeld om geld in te zamelen voor het onderhoud van de Magnuskerk. De rechtszaken waren gebaseerd op authentieke gebeurtenissen en historische personen. Rondom de zitting groeide het evenement uit tot een levendige Drentse jaarmarkt met handelaren, muzikanten en toneelspelers. Met zo’n 300 vrijwilligers veranderde het dorp jaarlijks in een openluchttheater.
Dit jaar blijft het echter stil rond de Magnuskerk: met de overdracht van de kerk heeft de stichting Etstoel Anloo besloten om in 2026 geen Etstoel te organiseren. Aanleiding voor het besluit is de voorgenomen overdracht van de Magnuskerk aan Het Drentse Landschap, omdat het onderhoud op langere termijn niet meer is op te brengen door de kerkelijke gemeente. Het College van Kerkrentmeesters heeft de betrokken stichtingen hierover geïnformeerd.
Daarmee vervalt de belangrijkste doelstelling van zowel de stichting Vrienden van de Magnuskerk, als de stichting Etstoel Anloo: het werven van inkomsten voor onderhoud van het kerkgebouw.
Het bestuur noemt het een zware maar onvermijdelijke keuze om in 2026 geen Etstoel te organiseren. Het komende jaar wordt een jaar van bezinning, waarin mogelijk nieuwe initiatieven kunnen ontstaan. De vrijwilligers zijn inmiddels geïnformeerd.
Stichting Etstoel Anloo
De Stichting Etstoel Anloo is in 1986 opgericht met als doel om fondsen te werven voor het onderhoud van de Magnuskerk in Anloo. Aangezien het onderhoud een kostbare aangelegenheid is werd er zoveel mogelijk gedaan om deze kosten te kunnen financieren en de kerk in oorspronkelijke stijl voor de toekomst te bewaren. De belangrijkste activiteit die aan dat doel bijdraagt is het naspelen van een authentieke rechtszitting in de Magnuskerk, die één keer per jaar op de feestdag van de patroonheilige St.Magnus wordt opgevoerd. Daar omheen worden allerlei activiteiten in de omgeving van de kerk georganiseerd.
Op de Etstoeldag wordt ieder jaar een andere waargebeurde rechtszitting nagespeeld door toneelspelers van amateur-verenigingen uit Anloo en omstreken. Buiten de kerk vindt een jaarmarkt plaats, die vroeger ook gehouden werd wanneer de Etstoel een rechtszitting in Anloo had. De rechtszitting trok veel volk, en waar volk is is handel. De jaarmarkt is geen braderie. Geprobeerd wordt zoveel mogelijk de zeventiende-eeuwse situatie na te bootsen en er worden geen concessies aan de 21ste eeuw gedaan. Koffie, patat en hamburgers zijn er niet te koop, want die waren er in de 17e eeuw ook niet. Artiesten waren er wel en die zijn er op de Etstoeldag ook: muzikanten, goochelaars en handelaars zijn aanwezig, en er wordt een boerenklucht opgevoerd.
Daarnaast worden andere activiteiten door de Stichting Etstoel Anloo georganiseerd. Zo werd in 2008 Het Drentse psalmenoproer opgevoerd, de Drentse versie van de gebeurtenissen, beschreven in het boek Het psalmenoproer van Maarten ’t Hart. De aandacht zal de komende jaren vooral gericht blijven op activiteiten met een historisch karakter. Eén ding is al zeker: het wordt steeds een bijzonder evenement!
